Schematy związku

 

Naturalnym dążenieludzi jest
poszukiwanie miłości i akceptacji poprzez interakcje z innymi: przyjaciółmi, rodzicami, partnerami. Poczucie bycia kochanym i akceptowanym ma ogromny wpływ na poczucie dobrostanu i radości w życiu, w związku z czym jakość relacji ze znaczącymi osobami jest jednym z kluczowych czynników warunkujących zdrowie psychiczne i umiejętności radzenia sobie z trudnościami.

 

Jednak nieodłącznym składnikiem intymności jest związane z nią cierpienie, często szczególnie dotkliwie odczuwane w romantycznych związkach. Cierpienie pojawia się w sytuacjach które powodują rozczarowanie, poczucie opuszczenia, zawód związany np niespełnieniem oczekiwań, samotność czy niezrozumienie. Uczucia te są niemożliwe do uniknięcia w każdym związku a sposoby radzenia sobie z nimi mogą mieć decydujący wpływ na satysfakcję ze związku. Biorąc to pod uwagę możemy wyróżnić dwa rodzaje cierpienia: pierwotne i wtórne. Ból pierwotny jest nieodłącznie związany z każdą bliską relacją i nie można go uniknąć. (…)Ból wtórny natomiast nie wynika z samej natury związku a ze sposobów radzenia sobie z pierwszym rodzajem bólu. Jako przykład możemy wyobrazić sobie np. osobę która w wyniku konfliktu w związku odczuwa silny lęk przed utratą partnera i sięga po alkohol aby ten lęk zredukować. Taka sytuacja może prowadzić do jeszcze większej eskalacji konfliktu, a co za tym idzie – do większego cierpienia w dłuższej perspektywie. Innym przykładem może być osoba która pod wpływem negatywnych emocji wycofuje się z relacji, nie próbując rozwiązać problemu który z czasem narasta.

   To, w jaki sposób radzimy sobie z bólem i konfliktami w związku z dużym stopniu spowodowane jest indywidualną historią życia. Nasze umysły są zaprogramowane do tworzenia historii, opowiadań.. Na podstawie doświadczeń z całego życia nieustannie tworzymy opowieść o nas samych i otaczającym nas świecie. Te opowieści układają się w schematy zawierające szereg założeń i przekonań opisujących nas, innych ludzi i nasze relacje z nimi. Zawierają one w sobie oczekiwania, lęki i przewidywania a ich funkcją jest uporządkowanie i wyjaśnienie złożonej rzeczywistości. Schematy te mogą być różnorodne, mogą opisywać świat jako bezpieczny i przyjazny a innych ludzi jak godnych zaufania, nas samych natomiast jako kompetentnych i dobrych. Może być też odwrotnie, inni ludzie mogą być postrzegani jako niebezpieczni i niegodni zaufania. Jednym z typów tego typu opowieści są schematy związków. Odpowiadają one na takie pytania jak: co się dzieje między nami? Dlaczego to się dzieje? Co się stanie następnie? Zwykle nie są w pełni uświadamiane, ale forma jaką przyjmują ma ogromny wpływ na związek dwojga ludzi. Wynika to z tego, że powstają one na podstawie relacji z rodzicami oraz obserwacji ich związku, a co za tym idzie kształtują się na bardzo wczesnym etapie życia. Osoby które wykształciły w toku życia pozytywne, funkcjonalne schematy związku będą doświadczały mniejszej ilości lęku i cierpienia niż osoby których schematy zawierają uprzedzenia czy negatywne przekonania.

Wyróżniono 10 głównych schematów:

1. Porzucenie/niestabilność: przekonanie że partner jest niegodny zaufania i że ona lub on odsunie się lub odejdzie.

2. Podejrzliwość/nadużycie: oczekiwanie że partner mnie skrzywdzi, wykorzysta lub porzuci.

3. Deprywacja emocjonalna: przeświadczenie, że moja potrzeba wsparcia emocjonalnego nie zostanie zaspokojona.

a) deprywacja opieki – brak uwagi

b) deprywacja empatii – brak zrozumienia

c) deprywacja opieki – brak pomocy

4. Wadliwość/wstyd: przekonanie, że jest się w jakiś sposób wybrakowanym, gorszym lub odstręczającym.

5. Izolacja społeczna/ wyalienowanie: przekonanie, że się nie pasuje, że nie przynależy się do żadnej społeczności. Poczucie bycia samemu w towarzystwie, bycia nie zauważonym i nie rozumianym.

6. Zależność: przekonanie, że byłoby trudno emocjonalnie przetrwać bez partnera i że nie jest się w stanie zadbać o siebie poza związkiem.

7. Porażka: przekonanie, że poniesie się porażkę w związku (i innych kluczowych sferach życia).

8. Upoważnienie/pretensjonalność: przekonanie że partner powinien spełniać moje potrzeby i że mam prawo oczekiwać jego lub jej nieustannego wsparcia.

9. Samo-poświęcenie : przekonanie, że zawsze muszę przedkładać potrzeby partnera ponad swoje – albo dlatego, że jego są ważniejsze albo dlatego, że obawiam się odrzucenia.

10. Niepowiązane standardy: przekonanie, że ja i mój partner musimy sprostać wysokim standardom – w życiu i w związku. A jeśli to się nie udaje, to znaczy że coś jest nie tak i zasługujemy na krytykę.

    Schematy te są bardzo trwałe i bardzo trudno je zmienić a ich wpływ na relację jest ogromny. Można je porównać do okularów które nosimy, patrzymy przez nie na świat, ale zapomnieliśmy że mamy je na nosie. Poprzez schematy interpretujemy zachowania i słowa partnera w specyficzny dla siebie sposób. I tak np. Spóźnienie może zostać zinterpretowane jako odrzucenie, krytyczny komentarz jako brak akceptacji a niepowodzenie seksualne może wywołać lęk przed odrzuceniem. Łatwo zauważyć, że uczucia które się pojawią nie będą związane bezpośrednio z konkretnym wydarzeniem ale raczej z jego interpretacją. Problem polega na tym, że schematy są produktem umysłu a nie rzeczywistością. Jednak mimo to, jesteśmy przyzwyczajeni do reagowania na nie tak, jakby były prawdą. Ponadto ich uruchomienie powoduje pojawienie się cierpienia i trudnych do zniesienia negatywnych emocji, które w następnej kolejności prowadzą do zachowań których celem jest uniknięcie tych emocji. Skutki zachowań mają już realny wpływ na związek a próby uporania się z nieprzyjemnym stanem psychicznym często pogarszają sytuacje – nieprzystosowawcze schematy i destrukcyjne sposoby unikania trudnych emocji mogą być przyczyną dysfunkcji związku i pojawienia się wtórnego cierpienia.

    W terapii pary nie zajmujemy się bezpośrednio modyfikacją niefunkcjonalnego schematu ale uczymy się innych sposobów reagowania kiedy schemat już zostanie uaktywniony. Głównym celem jest dostosowanie zachowań do wartości wyznawanych przez każdego z partnerów i określenie tego, jaką osobą pragnie się być dla siebie nawzajem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *